Dekada – ile to lat? Wyjaśnienie popularnego pojęcia
Jedna dekada, ile to lat? Pytanie to pada bardzo często w książkach historycznych, a także w różnego rodzaju teleturniejach i quizach. Przejdźmy zatem do wyjaśnienia.
Ile lat to dekada?
Słowo dekada pochodzi od greckiego przedrostka „deka-”, oznaczającego liczbę 10. Jest to wyraz, który pojawia się zarówno w języku codziennym, jak i w naukach ścisłych. W kontekście lat, dekada to po prostu okres obejmujący 10 kolejnych lat. Przykładowo, jeśli ktoś mówi o dekadzie lat 90., ma na myśli okres od 1990 do 1999 roku.
Zatem odpowiadając na podstawowe pytanie, dekada to 10 lat.
Pochodzenie i znaczenie słowa „dekada”
Warto zwrócić uwagę, iż przedrostek „deka-” (z języka greckiego) stosowany jest również w innych jednostkach miary, np. dekagram (10 gramów), dekametr (10 metrów). W języku angielskim mamy wyrażenie „decade”, używane dokładnie w tym samym znaczeniu, co w języku polskim: to okres dziesięciu lat, na przykład the 1920s decade (dekada lat dwudziestych XX wieku).
W nauce i historii dekady pozwalają na wygodne dzielenie czasu na logiczne, powtarzalne przedziały. Dzięki temu łatwiej analizować wydarzenia społeczne, naukowe albo technologiczne, które zachodziły w kolejnych dekadach.
Jak liczyć dekadę?
Warto pamiętać, że określenie „dekada” może być używane w dwóch znaczeniach:
- jako dowolne 10 kolejnych lat, np. 2005-2014,
- jako konkretna dziesiątka lat oznaczona kolejną cyfrą, często odnoszona do lat pełnych, np. „lata 80.” oznaczają 1980-1989.
W kalendarzu, dekady nie zawsze muszą pokrywać się z początkiem i końcem dekady „zera” i „dziewiątki” – czasem można spotkać się z debatą, czy dekada lat 2000. zaczęła się w roku 2000, czy 2001! Najczęściej jednak przyjmuje się uproszczenie, że lata 80. to 1980-1989, lata 90. to 1990-1999 itd.
Inne zastosowania słowa „dekada”
Choć „dekada – ile to lat?” jest najczęściej pojawiającym się pytaniem, warto wspomnieć, że słowo to stosuje się również w innych kontekstach. Oto najważniejsze z nich:
- Dekady miesiąca – to podziały miesięcy na trzy równe części, każdy po ok. 10 dni (np. pierwsza, druga i trzecia dekada miesiąca), stosowane głównie w meteorologii i rolnictwie.
- Dekady wieku – wiek (czyli 100 lat) można dzielić na 10-dekadowe okresy po 10 lat; tak dzielimy historię, naukę czy kulturę, np. „druga dekada XX wieku” oznacza lata 1910-1919.
- Dekada w innych dziedzinach – w technice, np. w elektronice, dekadą nazywa się dziesięciokrotny wzrost lub spadek danej wielkości, np. częstotliwości sygnału.
Dekada w kulturze
W potocznych rozmowach bardzo często mówi się o „duchach dekady”: np. dekada lat 60. kojarzy się z rozkwitem muzyki rockowej i kontrkulturą; lata 80. z kolorem, muzyką pop, modą lat 80. itp. Oznacza to, że dekady pełnią ważną rolę w opisywaniu zmian stylów, trendów lub nastrojów społecznych.
Podsumowanie
Podsumowując, odpowiadając na pytanie z tytułu: Dekada – ile to lat? Odpowiedź jest zawsze taka sama – dekada to 10 lat. Zarówno w systemie historycznym, jak i w naukach ścisłych, dziesiątka lat jest bardzo użyteczną jednostką do opisu zmian i trendów. Słowo „dekada” spotykamy często nie tylko w kontekście lat, ale też miesięcy, wieków czy dziedzin ścisłych, dlatego warto znać jego znaczenie i szeroki zakres użycia.
Kiedy więc spotkasz się z pytaniem „dekada – ile to lat?” zarówno w quizie, teleturnieju, jak i podczas czytania artykułów historycznych, już bez wahania odpowiesz: to 10 lat.
